Bouwbeschrijving

Aan de slag
Gelukkig hoeft de ontvanger nu niet in één dag klaar te zijn zoals destijds op de Jutberg, maar het is wel leuk als hij snel klaar is. Daarom is een compleet bouwpakket beschikbaar bij PE7M. U krijgt dan de geboorde print, onderdelen, aansluitmateriaal, wikkeldraad, ferrietstaaf, sense-antenne en bevestigingsmateriaal als een kompleet pakket in huis.

Monteer alle onderdelen op de print en dit is belangrijk: voorzie de aansluitpunten van soldeerpennen. Dit komt later van pas omdat vaak na de bouw diverse draden verwisseld moeten worden. Zo kan de spoel van de ferrietstaaf verkeerd om zitten t.o.v. de sense-antennespoel en dan loopt u de verkeerde kant op. Dit is mij overkomen… zodat ik richting Dieren liep en de andere peilers richting Laag Soeren (dit voor de Jutters onder ons). Om u te helpen uw gebouwde peildoosje te checken op de goede werking, zodat iedereen naar de vos loopt en niet ervan af, gaan we binnenkort proefjachten organiseren. Er zal tijdens de komende Jutberg kampweek ook de mogelijkheid zijn om te testen en jagen.

zelfbouw80m2

De complete print, ingebouwd in de behuizing

Maak voordat u de ferrietstaaf gaat voorzien van de windingen met wikkeldraad (0,5mm Cu gelakt) eerst een dun stukje papier of karton om de staaf heen om daarop de spoel te wikkelen. Bij het afregelen kunt u dan het spoeltje nog verschuiven over de staaf voor een maximale gevoeligheid. Vindt u dit maximum niet dan zal er een winding bij of af moeten. Dit is erg afhankelijk van de lengte en het materiaal van de staaf. In een paar tests heb ik proefondervindelijk vastgesteld dat de genoemde 13 windingen meestal voldoen. Let op, dit kan veranderen als u de staaf gaat inbouwen! Daarover verderop meer. Voor de sense-antenne voldoen 2 of 3 windingen om de staaf; dat is niet kritisch.

Meer ervaring met wikkellen heeft u nodig om de oscillatorspoel te maken. Er moeten maar liefst 63 windingen van 0,2mm draad om een klein Amidon ringkerntje T37/2. Het wikkelen gaf tijdens de bouw op de Jutberg enige problemen en het bleek dat de dames (Héléne dus) daar handiger in zijn dan de mannen. Het draad lijkt ook net op naaigaren…

Ik kreeg een tip van Bert, PAoGVK, dat een kant en klaar (smoor)spoeltje van 15µH hier ook prima voldoet. Ik zal dit nog kritisch testen en als dit bevalt dan doen wij natuurlijk zo’n spoeltje in het bouwpakket. Dat is ook nog goedkoper want zo’n ringkern is nogal aan de prijs. Mocht u toch de ringkern nemen zorg er dan voor dat deze met een druppel montagekit vast op de print komt. Zorg ook dat u goed de windingen telt, 1 meer of minder en u zit ‘buiten de band’. Als alles gemonteerd is dan kunt u de print voorzien van alle aansluitdraden, de antennespoelen en de sense-antenne. Zorg dat u geen sluiting maakt en koppel een hoofdtelefoon aan. Liever geen speaker gebruiken. Als de batterij is aangesloten dan moet er direct al wat ruis en een paar fluittonen hoorbaar zijn. (Meestal veroorzaakt door de computer van de buurman.) U zal als alles goed is al wat telexstations kunnen horen want deze zijn ook overdag goed waarneembaar.

Inbouwen in een kastje
Als er geen fouten zijn gemaakt ligt alles nu werkend op tafel maar dat peilt zo lastig. We gaan de ontvanger nu nog inbouwen in een kastje, een metalen kastje! Het kastje dient niet alleen om de ontvanger handzaam te maken maar ook om het printje te beschermen tegen mechanisch geweld, regen en directe instraling van de “vos”. Het is de bedoeling dat het signaal alleen via de antenne binnenkomt en niet instraalt op de print. Vooral als u dicht bij de vos bent is dit belangrijk.

Wij gebruikten op de Jutberg een Toptin kastje van Barend, met de afmetingen 148x74x40mm. Hierin is voldoende ruimte voor de print, de batterij en de potmeters. Ook de sense-antenne zit binnen in het kastje vast en is geïsoleerd naar buiten gebracht. Het is het makkelijkste om de print te voorzien van 4 afstandsbusjes die aan 1 kant voorzien zijn van schroefdraad (M3). Dit zijn van die zeskantige busjes die ook veel in computerapparatuur te vinden zijn. Monteer deze busjes met het draadeinde door de print en zet ze met een moertje vast. Leg nu de print met afstandsbussen op het onderdeksel van de Toptin kast en soldeer met een grote bout de busjes aan de onderplaat.

Tip van de redactie: maak de afstandsbusjes eerst even goed schoon met een stukje staalwol of schuurpapier. Deze werkwijze heeft als voordeel dat u geen moeren aan de onderkant van het peildoosje krijgt. Moertjes op het onderdeksel houdt niet lekker vast tijdens het peilen en geeft akelige krassen op tafel. Tip: schuif de print zodanig naar beneden dat de batterij precies klem komt te zitten tussen de print en de kast. Monteer daarna de zijkanten van het kastje… maar vergeet niet er eerst gaatjes in te boren voor de oortelefoonplug en de doorvoer en de montage van de ferrietstaaf.

zelfbouw80m3

Het printje is nu vastgesoldeerd op het onderdeksel. Het duidelijk zichtbare zwarte afstandsbusje is van plastic en ziet u linksonder. Zie hiervoor de montage van de sense-antenne.

Montage van de ferrietstaaf
Dit is mischien nog wel het lastigste karwei van het hele project. Er zijn 2 manieren, een goede en een slechte.

Eerst de slechte manier: boor gaten aan weerzijden van de kast en steek de staaf door de kast heen. Het slechte aan deze manier van monteren is dat de gaten in de wand van het blikken kastje een gesloten winding om de ferrietstaaf vormen en dat ruïneert de Q van de spoelen. De ontvanger wordt hierdoor erg ongevoelig en is niet goed meer af te regelen.

Op de Jutberg kozen wij voor optie 2, de montage van de staaf bovenop het kastje in een plastic omhulsel en dat voldoet prima. Wij namen hiervoor een stukje plastig montagegoot uit de bouwmarkt. (Je-weet-wel, zo’n dun gootje waar je de speakerdraden in de huiskamer mee weg kan werken.) Met een paar stukjes schuim klemde de staaf mooi in het gootje en is er weer gemakkelijk uit te halen als dat nodig is. De uiteinden van de gootjes plakten wij af met brede isolatietape.

Er zijn natuurlijk veel manieren te bedenken om de ferrietstaaf te monteren maar houd bij metalen omhulsels altijd de kortgesloten (spoel)winding in de gaten. Velen monteren een stuk koperen waterleiding bovenop de kast maar zorg er dan wel voor dat u een sleuf in deze metalen pijp freest, over de gehele lengte, zodat de staaf niet kortgesloten kan worden. Dat frezen zal de meesten van ons ook niet gemakkelijk vallen… dat plastic gootje is een fraaie en gemakkelijk realiseerbare oplossing.

zelfbouw80m4

De 80m-peildoos van boven gezien. De ferrietantenne is duidelijk in het plastic gootje te zien evenals het kartonnen kokertje waarop de spoelen gewikkeld zijn. Het pijltje wijst naar de sense antenne die door een rubber tule geïsoleerd uit het kastje komt.

Als het goed is zit de print nu vast in het kastje en zijn de aansluitdraden van de spoelen gemonteerd. Dan rest ons nog de potmeters en de sense-antenne. In het originele Duitse ontwerp zijn de potmeters aan de print bevestigd. Hier ben ik niet zo’n voorstander van omdat je dan de print en potmeters mechanisch te veel belast. Leid de potmeters met korte aansluitdraden naar de printpennen en monteer ze naar eigen inzicht in de kast. Wij monteerden ze in het deksel van de Toptin-kast zodat we er nog een mooie schaal omheen konden tekenen. Houd wat ruimte over voor een derde potmeter voor fijnafstemming. (Zie modificaties en extra’s)

De sense-antenne moet zo diep mogelijk in de kast worden vastgemaakt en dient, via een rubber doorvoertule als isolatie, net boven uit het kastje steken. Om de antenne in het kastje te monteren, zonder dat deze de kast raakt, gebruikten wij eenzelfde afstandsbus als de metalen busjes voor de print, maar dan in een plastic uitvoering. Deze plastic afstandbusjes zijn bij de goed gesorteerde onderdelenhandel verkrijgbaar.

zelfbouw80m5

Over het algemeen zijn die uitschuifantennes zwaar verchroomd en een verchroomd oppervlak laat zich NIET solderen. Vijl het chroom goed weg zodat het kale messing van de antenne zichtbaar is. Nu kunnen we solderen… maar doe dit niet met de antenne aan het plastic afstandsbusje; dat smelt!